Etagelinde
Op vrijdag 21 december 2001 werd deze etagelinde feestelijk onthuld.
Waarom een etagelinde?
Er zijn van die bomen waar je alleen maar met stil ontzag naar kunt kijken. Bomen, die al eeuwenlang leven, die Willem de Zwijger nog hebben meegemaakt of minstens Napoleon!
Bomen die zo dik zijn dat je er bijna in kunt wonen of zo hoog dat ze tot in de hemel lijken te groeien. Iedere plaats in Nederland heeft wel een bijzondere boom: de Lodewijkslinde in Vorden of de kroezeboom in Ruurlo, om een maar een paar te noemen. Zeker de Achterhoek heeft iets met bomen, immers begint het Achterhoekse strofe van het Gelders Volkslied niet met: “Waar der beuken brede kronen..?”
Het zijn de oude, scheve en holle bomen die een verhaal te vertellen hebben. Maria verschijnt alleen in opvallende bomen op een markante plaats op het dorpsplein of bij een splitsing van wegen. Belangrijke personen en gebeurtenissen worden met bomen in verband gebracht. Ze nemen geen genoegen met een pas geplante bonenstaak. Karel de Grote en Napoleon hebben persoonlijk zoveel bomen geplant dat het verbazingwekkend genoemd mag worden dat ze nog aan veldslagen en besturen zijn toegekomen.
De centrale dorpsboom speelde altijd een zeer belangrijke rol. Er werd recht onder gesproken. De bestuurderen vergaderen bij mooi weer onder de dorpsboom, die vaak als een parasol of in etages geschoren was.
En dan zijn er de herdenkingsbomen zowel in de privésfeer als in het kader van een nationaal gebeuren. De geboorte van een kind of een 25-jarige bruiloft kan een goede reden zijn voor het planten van een boom. Een oude gewoonte is om de placenta na de geboorte te begraven onder een boom, liefst een linde. De linde is immers de boom van vruchtbaarheid en de liefde.
Het bestuur van de Stichting Plaggen Hendrik vondt dat we in Zelhem ter gelegenheid van het 1200-jarig bestaan ook een boom moesten planten. En omdat het een heel bijzonder jubileum was, moest het ook een heel bijzondere boom worden.
Het Projectplan Zelhemse Etagelinde
1. Inleiding
De Stichting Plaggen Hendrik nam het initiatief om in het kader van het 1200-jarig bestaan van Zelhem een etagelinde te realiseren. De boom geeft het beeld van de levensboom, die in allerlei vormen gestileerd tot in de oudste en verste culturen van de mensheid terug te vinden is. De in etage gesnoeide linde heeft vooral in het oostelijk en zuidelijk deel van Nederland een lange traditie. In Brabant zijn nog enkele oude exemplaren uit de 17e eeuw bekend.
Geschiedenis
Reeds vele eeuwen is de etagelinde een bekend verschijnsel. De dorpslinde was vaak een etagelinde, in etages gesnoeid om het wereldbeeld van de mens te weerspiegelen. De bovenste etage symboliseert de goden, de middelste etage de wereldlijke of geestelijke overheden en de onderste etage belichaamt de gewone mensen. De boom werd soms geplant op een heuvel. Als de boom volwassen was, kon een plankier op de onderste etage worden gelegd, waar vooral ouderen een zitplaats konden vinden en gezellig met elkaar keuvelen. Ook werd er op feestdagen op gedanst en zat het orkest in de boom. De etage was bereikbaar door middel van een trap. De staande constructie van de ‘zitetage’ werd opgebouwd uit hout of uit gietijzeren palen. Onder de boom was vaak een verhard plein aanwezig, waarop soms banken waren geplaatst. Deze ruimte was erg geliefd bij verliefde paartjes.
Wij hadden door Arcadis (voorheen Heidemij) laten onderzoeken wat de mogelijkheden waren voor een dergelijke linde. Het conceptplan hebben we bijgevoegd. Sponsoren kunnen naamsvermelding krijgen middels een koperen plaatje in de rug van de banken.
- Planopzet
Huidige situatie:
In het centrum van Zelhem is een groot gazon beschikbaar, in het verlengde van het oorlogsmonument. Hier is voldoende ruimte om een etagelinde met steunwerk en verharding te plaatsen.
Matenplan
Het geheel is geprojecteerd op een grondplan van 8 segmenten van 45º. De segmenten geven windrichtingen aan. Alle andere maten en hoeken zijn hiervan afgeleid. De straal van de constructie bedraagt ca 5,5 meter. Alle maten zijn zoveel mogelijk gebaseerd op hele meters of delen ervan om zoveel mogelijk gebruik te maken van standaard lengtes materiaal.
Ondergrond
Op het gazon is ruimte voor een niet te hoge heuvel van ca 0,25 meter. De ophooggrond komt vooral beschikbaar uit vrijkomende cunetgrond onder de aan te brengen verharding.
Etagelinde
Gedacht wordt aan het planten van een forse boom. De boom wordt geplant in een ruime boomspiegel met een diameter van ca 2,5 meter en staat dus in open grond. De beschikbare ondergrond wordt zondig verbeterd. De beschikbare boom heeft een stamdiameter van ca. 50-60 centimeter en is gevormd in drie etages. De hoogte van de boom bedraagt ca. 8 meter. De onderste etage heeft een diameter van ca. 3 meter. De ruimte tussen de etages bedraagt ca. 2 meter. Deze zeldzame vormboom is beschikbaar via Boomkwekerij Gebr. Van den Berk in Sint Oedenrode.
Steunconstructie
Voor de steunpalen en balken, evenals het plankier is in dit geval gekozen voor eigentijdse materialen met een lange levensduur. In dit geval zwarte gerecycled kunststof. De constructie voor het plankier wordt boven de eerste etage gebouwd. Aan de onderzijde van het plankier en de balkenconstructie kan gaas aangebracht worden om de uitgroei van de etage te kunnen aanbinden. De buitenmaat van het plankier bedraagt ca. 4 meter. Het plankier is 2 meter breed. Daarbinnen kan de boom zich nog jarenlang goed ontwikkelen. Binnen één segment is een uitsparing van 1 x 1 meter gedacht om toegang tot het plankier met een trap mogelijk te maken.
Verharding
De verharding wordt uitgevoerd in rode gebakken waalformaat klinkers. De buitenmaat bedraagt ca 4 meter, waardoor buiten de steunconstructie nog rond gelopen kan worden. Langs de betonbanden worden rollagen van klinkers geplaatst. Het geheel wordt aan de buitenzijde en aan de boomspiegelzijde verstevigd door een betonnen opsluitband, deze wordt onder het niveau van de klinkerverharding geplaatst en met grond bedekt en is dus niet zichtbaar.
Aankleding
Om de boomspiegel en de boom enigszins te beschermen worden 8 banken langs de spiegel in de verharding geplaatst op een onderlinge afstand van ca. 20 cm. Door de keuze van losse banken is reparatie en onderhoud eenvoudiger en is de boomspiegel beter te bereiken. Gekozen is voor een tijdloos model van eveneens gerecyclede zwarte kunststof met een lange levensduur.
Contactpersoon Stichting Plaggen Hendrik: Fred Eggink (0573-461245)
Contactpersoon bij Arcadis: Joop Volman 055-5999424 (offerte)
Technische uitvoering Arcadis: Marc Lansink 055-5999416