Ni-j jaor schieten
’t Was oorlog toen ik klein was. Toen dacht gin mense an Ni-jaor schieten. Der wier al genog eschotten en eknald. Veural de grote bommen die zo maor fluitend uut de loch kwammen vallen. Meestal was dat per ongeluk, zeien ze. Want vake vielen ze uut geallieerde vliegtuuge. Dat was dan een vergissing. De piloot had kennelijk op ’t verkeerde knöpken edrukt. Maor ’t richten völle schade an, en der kwammen vake zat börgers bi-j um ’t laeven.
Nao de oorlog, kwam ’t ni-jaor schieten weer op gang.
Aoveral slingeren nog munitie. Geweerkogels, kanonskogels, handgranaten, en zelfs pantservuisten. Sommigen experimenteren der met. ’t Hef vingers, hande en ogen ekost.
’t Begon met van die kleine, ronde, rooie klappertjes, die in een klein, gruun deusken zatten. Ze passen in ’n klein pistölleken. ‘Pets’ was ’t enige geluud dat i-j konnen heuren. Dat ging ons naotuurlijk niet hard genog, gewend dat wi-j waren an knallen van bommen en granaten. Maor “bonksgrei”, zoas de veldwachter dat nuumen, was nog nergens te koop.
De mensen mossen zelf maor wat inmekare prutsen. Zo kwam der ene op de geniale gedachte um een stapeltje van die ‘flutdinge’ op mekare te stapelen en der met een hamer op te houwen. Dat knappen al harder. Toen wier der ontdekt, dat luciferköppe, ewikkeld in, haost niet te vinden, zilverpapier, nóg harder knappen as i-j der met een hamer op sloegen. Wi-j gingen daormet van deure tut deure um de luu een gelukkig ni-j jaor te wensen.
As blagen, prakkezeren wi-j ons van alles uut. Want egal met een hamer in de tesse rondsjouwen, dat was maor niks. As ‘t een betjen waeien, dan kon i-j ga gin stapeltjen knappertjes aoverende hollen. Maor wat dan ? Wi-j wollen ‘knappen’. Der waren altied wel van die ‘uutvinders’ die zich wat anders uutdachten. Vrogger had i-j van die grote piepslöttels um deuren en zo op slot te doen. Van een viefduums spieker wier de punte af’ezaagd, en met een töwken an de slöttel ebonnen. De rooie ‘petsdinge’ gingen in de holle slöttel, de spieker der in, en dan sloeg i-j daor met tegen de muure. Knal(letjen). Dat was niet helemaole zonder gevaor, want soms waren ow knökkels eerder bi-j de muure as de bolte. Zo nuumen e wij dat dink.
Der was vrogger een domeneer in Zellem, die gruwelijk bange was veur vuurwerk. Hie kennen ’t gevaor der van, tenminste dat dacht e. As e soms tegen old en ni-j der nog ’s uut mos, lopens naotuurlijk, dan dacht e dat der aoveral van die baezels waren die ’t op um emunt hadden. As e dan in de buurte van een hegge kwam, een mooie schuulplaatse veur ‘kwaadwillenden’, dan riep e al van de wiedte : “Ja, ik zie jullie wel daar achter die heg !!”. Der zat der naotuurlijk gin ene, maor as herder mot i-j niet allenig waken aover ow kudde, maor ok aover owzelf.
Al gauw kwammen de carbidbuskes in de mode. Dat waren buskes waor de dekkel stevig op mossen zitten. Dan ging i-j naor de smid, en vroegen belaefd of wi-j een betjen carbid van ‘m konnen kriegen. “Ik heb vief cent.” “Och jungesken, nem ’t maor met, völle plezier, en doe veurzichtig an.”
Wi-j maken een gaetjen in de onderkante. As ‘t carbid der in zat, dan mos i-j der op spi’jen. As ‘t begon te schoemen, dan ging raps de dekkel der op. Dan hiel i-j ’t dink tussen de kniene vaste, i-j hielen der een striekzwaevel bi-j, en met een beheurlijke knal vlaog de dekkel der af.
Dat knappen nog harder as al ’t andere grei. Ok dat was niet ongeveurlijk, want soms vlaog de dekkel der niet af, maor kwam, foep, een stekvlamme uut ’t gaetjen, en dan brannen i-j ow de fikken. ’t Gevaor maken ’t allenig maor spannender.
Wat echt knappen, waren de melkbussen met carbid. Daor kwammen knallen vanaf, die wiet in de umtrek te heuren waren. ’t Mos wel een olde busse waezen, want op de goeien wazzen ze zuunig, die wazzen der um de melk in te bewaren. Dat deien ze niet in darp, maor in ’t buutengebied. Toen ik ’s een keer op ni-jaorsdag met vader en moeder bi-j opa in de Oosterwiek was, waren de buurjonges der met bezig. En ikke der hen. Ik wolle dat niet allenene heuren, maor ok zien.
Ze waren net an de gange um een schot inmekare te zetten. Ze sloegen de dekkel met een hölten hamer, knoervaste op de busse. Den hadden ze vaste ebonnen an twee paöltjes die ze in de grond eslagen hadden, anders ging de busse achteruut, en dat was niet de bedoeling. De dekkel mos der af.
Toen dat allemaole klaor was, stokken ze de keerse an die an ’t ende van een lange stok zat.
Now wier ’t spannend. Zol der genog water bi-j ’t carbid edaon waezen, of te völle.
’t Ging goed, met een enormen knal vlaog de dekkel baoven in de peppels. Now mos dat dink weer op’ehaald worden. En wie mos dat doe ?: ikke. Ik was kennelijk nog niet zó dom as ze dachten, want nao de derde keer de dekkel ophalen, zei ik tegen de jonges dat ze ’t ding met een touw an ’t oor van de melkbusse mossen knuppen.
Ze kekken mien an asof ik ’t buskruut had uu’evonnen. Ze deien wat ik eur ezegd hadde.
Tegenswoordig is ni-jjaorschieten met mnelkbussen weer helemaole in. Der bunt now meer olde melkbussen as vrogger.
Der is ok ander ‘bonksgrei’, um met de olde veldwachter te praoten, op de markt ekommen. Van vri-j onschuldige rötjes tut en met de meest zwaore bommen en vuurpijlen. Kön i-j dat hier niet kriegen, dan koopt dat grei gewoon in België of zo. Veur miljoenen geet der de loch in. Wat kan ’t schaelen, geld zat. Tenminsten daorveur. Dat grei is héél geveurlijk as i-j der niet met umme wet te gaon. De één geet der nog ‘heldhaftiger met umme as de ander. Effen de held uuthangen, effen laoten zien wat of i-j dörft.
Elk jaor komt der weer een hoop in ’t ziekenhuus. Daor mot ze dan maor weer erepareerd worden. Sommigen mot zwaor boeten veur eur heldhaftigheid. As ’t verband weer van de hande is, en ze telt de vingers nao, dan mankeert der een stuk of wat, of allemaole. Die gruuit der nooit meer an. Wazzen ze maor kikvörste. As die een poot verliest, dan krig e nao verloop van tied gewoon een ni-jen. Bi-j een ‘rund’ gebeurt dat absoluut niet , en laot ik wieter maor zwiegen aover ogen en zo.
Een old sprekwoord zeg : ‘Één uur van onbedachtzaamheid, kan maken dat men jaren schreit.’ Wi-j wet allemaole, dat die onbedachtzaamheid gin uur hoeft te duuren, ’t is met vuurwerk eerder een kwestie van seconden.
Ik hoope dat der dit jaor niet zovölle eschreit hoef te worden!!!
Henk uut Darp.
P.S. Noch effen een paar tips veur de veiligheid:
Koop gin vuurwerk. Doe i-j dat toch, stek ’t dan niet an.
Wil i-j ’t wel anstekken, leg ’t dan eerst in een emmer water.
Vrouwluu: Gao niet in een rok naor buuten, maor in een bokse. (Die hebt ze meestal toch al an.) Dan kan ’t ow niet gebeuren, dat der een gillende kökkenmeid in rond geet raozen.
Dit bunt een paar tips veur eigen veiligheid. Ziet maor wat i-jluu der met doet. Veur 2005 zölt disse tips wel te late kommen. Veur 2006 te vrog, maor hol tegen die tied mien raod wel veur ogen, want ’t kump der an!!!