Een jaar in het ijs Wat bezielt vier jonge studenten om vrijwillig een jaar lang te overwinteren op een van de meest afgelegen plekken op aarde? In 1968 vertrekken zij naar Edgeøya, een eiland in de Spitsbergen-archipel, om onderzoek te doen naar de ijsbeer. Veertien maanden lang leven zij in een zelfgebouwd basisstation, omringd door ijs, stilte en soms gevaarlijk dichtbij rondzwervende ijsberen.
Tijdens deze lezing neemt expeditielid Paul de Groot u mee naar die tijd. Hij vertelt over het dagelijks leven in extreme omstandigheden: maandenlange duisternis, stormen en strenge vorst. Maar ook over de vindingrijkheid die nodig was om te overleven.

Onderzoek naar ijsberen

De expeditie was niet alleen een avontuur, maar ook een wetenschappelijke onderneming. Door ijsberen te vangen, te verdoven en te merken, verzamelden de studenten gegevens over hun leefgebied en gedrag. Deze inzichten droegen bij aan het internationale beschermingsverdrag voor de ijsbeer in 1973 (Oslo). Naast ijsberenonderzoek werd ook gekeken naar rendieren en vogelkolonies. Tegelijk is het vooral een persoonlijk verhaal: vier jonge mensen die in isolatie op elkaar zijn aangewezen.

Leven op Kapp Lee

Het dagelijks leven speelde zich af rond een eenvoudige hut op de grens van strand en toendra. Hier werd gewerkt, gekookt en geleefd, terwijl buiten de wind gierde en ijsberen soms dichtbij kwamen.

Naast wetenschappelijk werk, kwam het bestaan neer op praktische overleving, zoals het hakken van ijs voor drinkwater en het voorkomen dat de hut in brand vloog door de constante noodzaak om te verwarmen

Het verhaal van Paul de Groot

Paul de Groot was destijds student bosbouw. Na de expeditie werkte hij als wetenschappelijk fotograaf en forensisch rechercheur, maar zijn band met het poolgebied bleef. Hij was jarenlang betrokken bij het Arctisch Weekend en keerde later terug naar Spitsbergen. Met zijn persoonlijke herinneringen brengt hij deze bijzondere expeditie opnieuw tot leven.

Praktische informatie

Datum: 18 mei
Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
Locatie: Jaimy’s Restaurant, zaal De Ploeg, Zelhem
Toegang: gratis voor leden / €5 voor niet-leden (incl. kopje koffie/thee)
Na afloop is er gelegenheid om na te praten met een drankje.

Combineer uw bezoek met het NUT-menu van de maand bij Jaimy’s. Een mooie manier om de avond ontspannen en smakelijk te beginnen. Reserveren wordt aanbevolen.

Het bericht IJsberen in de kou – de Spitsbergen-expeditie (1968–1969) verscheen eerst op NUT Zelhem.

Tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog herdenken we een van de donkerste periodes uit onze geschiedenis. Ook de Achterhoek bleef niet gespaard: steden en dorpen werden gebombardeerd, mensen kwamen om of verdwenen, gezinnen werden verscheurd. Een aspect dat tot de verbeelding blijft spreken is de luchtoorlog, waarvan de sporen nog steeds zichtbaar en voelbaar zijn.

Tijdens deze bijzondere lezing vertelt Bert Schieven over de luchtoorlog boven de Achterhoek, met speciale aandacht voor het grondgebied van Zelhem. Alleen daar stortten veertien geallieerde vliegtuigen neer. Wat waren hun doelen, wie zaten er in die toestellen, en wat is er van hen geworden?

Over de spreker

Bert Schieven is dé kenner van de Tweede Wereldoorlog in en rond Zelhem. Hij begon al op jonge leeftijd met het verzamelen van voorwerpen en verhalen uit de oorlogsjaren, geïnspireerd door de spullen die zijn vader en grootouders hadden bewaard. Zijn collectie groeide uit tot een uniek historisch archief. Bert werkte mee aan diverse boeken en documentaires, waaronder Voor altijd 21, over neergestorte geallieerde vliegtuigen in de voormalige gemeente Zelhem.

In 2013 was hij nauw betrokken bij de spectaculaire berging van een Lancaster-bommenwerper langs de Hummeloseweg, een project dat veel media-aandacht trok. Hij organiseerde daarnaast verschillende grote tentoonstellingen, onder meer voor de 50- en 75-jarige bevrijdingsherdenkingen. Ook gaf hij al meerdere lezingen voor NUT Zelhem, steeds met een nieuwe invalshoek op de oorlogsjaren.

Bekijk hier de documentaire Voor altijd 21

Praktische informatie

Datum: Maandag 16 juni 2025
Aanvang: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
Locatie: Zaal De Ploeg, Jaimy’s Restaurant, Zelhem
Toegang: Gratis voor leden van NUT Zelhem
Niet-leden: € 5,- (incl. koffie of thee)

Het bericht Luchtoorlog boven de Achterhoek verscheen eerst op NUT Zelhem.

Wat maakt de Achterhoek tot de streek die we vandaag kennen? Hoe groeide dit gebied uit tot een eigenzinnige regio binnen Gelderland? En in hoeverre volgde de Achterhoek zijn eigen weg door de geschiedenis?

Op maandag 17 maart organiseert Nut Zelhem een boeiende lezing over de geschiedenis van de Achterhoek, verzorgd door prof. dr. Dolly Verhoeven. Van de vroege middeleeuwen tot nu volgen we het spoor van graven en gravinnen, pachtboeren en edelen, kloosterzusters en soldaten, textielarbeidsters en ijzergieters. De avond eindigt met een intrigerende vraag: wat maakt de Achterhoek nu écht de Achterhoek?

De geschiedenis van de Achterhoek en haar identiteit

In 2022 verscheen het vierdelige werk Verhaal van Gelderland, een grootschalig historisch project waarin meer dan dertig auteurs, vormgevers en historici samenwerkten. Dolly Verhoeven, als hoofdredacteur, plaatst de Achterhoek binnen het bredere verhaal van Gelderland en laat zien hoe deze streek zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld.

De geschiedenis van de Achterhoek is een verhaal van grensgebieden en identiteit, van boeren en buitenlui, ambacht en industrie. Hoe is deze regio, die ooit bestond uit losse heerlijkheden en marken, uitgegroeid tot het gebied zoals we dat nu kennen? En in hoeverre heeft de Achterhoek zich anders ontwikkeld dan bijvoorbeeld de Veluwe of de Betuwe?

Tijdens de lezing over de Achterhoek belicht Verhoeven belangrijke ontwikkelingen die de regio hebben gevormd: van de invloed van adellijke geslachten en kloosterordes tot de opkomst van de textielindustrie en de rol van het landschap in de manier waarop de Achterhoekers woonden en werkten. Ook wordt stilgestaan bij de vraag of er zoiets bestaat als een Achterhoekse identiteit en hoe deze zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Met levendige verhalen en verrassende inzichten neemt Verhoeven haar publiek mee op een historische reis door de Achterhoek, waarbij zowel bekende als minder bekende aspecten van de regionale geschiedenis aan bod komen.

Dolly Verhoeven: expert in Gelderse geschiedenis

Prof. dr. Dolly Verhoeven is een vooraanstaand historica met een indrukwekkende staat van dienst. Zij was tien jaar lang bijzonder hoogleraar Gelderse geschiedenis aan de Radboud Universiteit. Met een uitgebreide reeks publicaties op haar naam heeft zij een belangrijke bijdrage geleverd aan de geschiedschrijving van Gelderland.

Haar laatste boek, Typisch Gelders?, belicht in 25 vragen en antwoorden de grote thema’s uit de Gelderse geschiedenis, van kastelen en rivieren tot de rol van Gelderland in de wereldeconomie. Naast haar academische werk zet Verhoeven zich in als vrijwilliger voor Alzheimer Nederland en blijft zij actief betrokken bij historische projecten.

In 2024 werd zij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, onder andere vanwege haar verbindende rol in de geschiedschrijving en haar inspanningen om de Gelderse geschiedenis toegankelijk te maken voor een breed publiek.

Praktische informatie

• Datum: 17 maart 2025
• Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
• Locatie: Zaal De Ploeg, Jaimy’s restaurant, Zelhem
• Toegang: Gratis voor Nut-leden. Andere belangstellenden zijn welkom tegen een entreeprijs van € 5,- (inclusief koffie/thee).
• Aanmelden: Niet nodig, maar kom op tijd om zeker te zijn van een plek. (Vol is vol)

Het bericht Lezing over de geschiedenis van de Achterhoek – Ontdek het Verhaal van Gelderland verscheen eerst op NUT Zelhem.

In de ledenbijeenkomst van Nut Zelhem op 20 november 2023 staat het continent Afrika in het middelpunt van de belangstelling. Afrika lijkt momenteel een ondergeschikte rol te spelen op het internationale toneel in termen van economie en politiek, maar deze rol zal de komende decennia dramatisch veranderen. Cultuur-historicus Jan Bart Gewald weet de ontwikkeling te schetsen van het complexe continent dat Afrika is.

De voorspellingen van de bevolkingsgroei in Afrika zaten er de afgelopen jaren volledig naast. Niet 2,2 miljard inwoners zal het continent in het jaar 2100 tellen, maar 4,2 miljard. Afrika’s verbazingwekkende bevolkingsgroei is een belangrijke motor. Die aantallen brengen grote schaalvoordelen met zich mee. Net zoals China zich de afgelopen decennia met steeds groter zelfvertrouwen een weg baant naar het middelpunt van de wereld zo zou ook Afrika in de schijnwerpers kunnen komen te staan. Voorspellingen van de VN geven aan dat er tegen het jaar 2100 4,5 miljard Afrikanen zullen zijn! Momenteel verhuizen bijvoorbeeld alleen al meer dan een half miljoen mensen per jaar naar de Nigeriaanse stad Lagos. Afrika is in beweging en daarmee verandert ook de manier waarop Europa zich tot Afrika verhoudt, zowel in positieve als in negatieve zin. Europa moet zich hiervan bewust zijn en moet hier in de toekomst op anticiperen.

Nederland heeft een langdurige relatie met het Afrikaanse continent. Dit omvat landen als Egypte, Palestina, Marokko, Nigeria, Soedan en vele andere maar ook Zuid-Afrika. Veel Nederlanders zijn van Afrikaanse afkomst. Nederlandse militairen en matrozen zijn in Afrika actief, duizenden Nederlandse missionarissen en hulpverleners hebben in Afrika gewoond en gewerkt en tegenwoordig bezoeken jaarlijks duizenden Nederlandse toeristen het continent op vakantie. De vele cijfers die betrekking hebben op Afrika's huidige bevolkingsgroei, migratiestromen, natuurlijke hulpbronnen en toekomstige behoeften, zorgen voor verbazingwekkende, fascinerende en soms diep verontrustende verhalen.

Jan-Bart Gewald is hoogleraar Afrikaanse geschiedenis aan de Universiteit Leiden en gasthoogleraar aan de Universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika. Hij onderzoekt de sociale en culturele aspecten van de geschiedenis van Afrika. Hij onderzocht en beschreef bijvoorbeeld het verband tussen de rapporten van missionarissen in Afrika en de verbrandingsmotor. Maar ook over hoe geruchten en verhalen over de Mau Mau in (voormalig) Rhodesië  hun invloed hadden op de angsten en fantasieën van de Europese kolonisten.

De bijeenkomst is in zaal De Ploeg van Jaimy’s restaurant en begint om 20.00 uur, zaal open vanaf 19.30 uur en is gratis toegankelijk voor Nut leden maar ook andere belangstellenden zijn welkom (€ 5,-- incl. kopje koffie/thee).

Het bericht Afrika in beweging verscheen eerst op NUT Zelhem.

Op maandag 16 januari zal ir. Marie Thérèse Andeweg een karakteristiek NUT-onderwerp behandelen: de Nederlandse Volkshuisvesting. Gaat het tegenwoordig om aantallen woningen, een eeuw gelden ging het vooral om de kwaliteit van wonen. Al in 1890 beschrijft de Maatschappij tot NUT van ’t Algemeen op basis van een eigen onderzoek de deplorabele toestand van de arbeiderswoningen in Nederland. Het NUT brengt vervolgens een nieuw rapport uit met mogelijkheden om de woningsituatie van de ‘kleine luyden’ te verbeteren. Deze rapporten vormen een belangrijke basis voor de Nederlandse Volkshuisvesting – de Woningwet van 1901 (zie hier de conclusies van het rapport).

Sinds de invoering van de woningwet in 1901 is bij wet vastgelegd dat het huisvesten van minderbedeelde groepen in onze samenleving een zorg van de overheid is. Het realiseren van voldoende woningen van behoorlijke kwaliteit is lang niet altijd gemakkelijk geweest. Woonden er in 1900 in Nederland zo’n 5 miljoen mensen, in 1950 waren dat er al 10 miljoen, in 1990 was de Nederlandse bevolking gegroeid naar 15 miljoen en nu gaan we richting de 18 miljoen. Woonde het overgrote deel van de Nederlandse bevolking 100 jaar geleden nog als grote gezinnen bij elkaar, tegenwoordig is de gemiddelde woningbezetting veel lager, wat betekent dat er relatief ook veel meer woningen nodig zijn om al die mensen te huisvesten. Ook zijn er tegenwoordig heel andere doelgroepen op de markt en dat vraagt weer om aangepaste huisvesting. Senioren stellen immers heel andere eisen aan hun woning dan een starter of een één ouder gezin.

Technische ontwikkelingen hebben het wonen intussen veel comfortabeler gemaakt. De eisen van hoe we willen wonen en wat we ons kunnen veroorloven zijn door de jaren heen dan ook sterk veranderd. Er moeten daarom niet alleen steeds meer woningen worden gebouwd voor de toenemende vraag, maar de kwaliteit van de bestaande voorraad moet ook voortdurend worden aangepast aan die steeds oplopende kwaliteitseisen. Woningen blijven immers vele tientallen jaren in gebruik. Volkshuisvesting kent in Nederland dan ook een lange en boeiende geschiedenis. Vanavond een overzicht.

De Zelhemse ir. Marie Thérèse Andeweg - Van Battum is (inmiddels gepensioneerd) bouwkundig ingenieur. Tijdens haar werk op de Technische Universiteit Delft specialiseerde ze zich in de Nederlandse volkshuisvesting van na de oorlog, vooral de massale bouw van portiek etageflats. Ze hield zich met name bezig met de herontwikkeling van dit deel van onze woningvoorraad. De ledenavond vindt plaats in zaal De Ploeg van Jaimy’s restaurant en begint om 20.00 uur, zaal open vanaf 19.30 uur. Voor NUT-leden is toegang gratis maar ook anderen zijn van harte welkom (toegang: € 5,00 incl. een kopje thee/koffie).

Het bericht Volkshuisvesting in Nederland verscheen eerst op NUT Zelhem.

In de komende bijeenkomst van Nut Zelhem  op maandag 18 februari 2019 zal Marie Thérèse ter Haar ons een levendig beeld geven van het leven van de Russische Tsarenfamilie en met name van Alexandra Fjodorovna Romanova, de laatste tsarina. In 2018 was het 100 jaar geleden dat de Russische tsarenfamilie werd vermoord.

Na een gloedvolle inleiding waarin zij de historische context schetst, neemt Marie-Thérèse ter Haar u in een toneelvoorstelling een eeuw mee terug in de tijd, naar de tijd van de Romanovs en naar de gedachten en gevoelens van Alexandra Fjodorovna. Zij probeert te begrijpen wat er om haar heen gebeurt. Is er een revolutie op komst? Waarom wil het volk een Doema instellen, het gaat toch al eeuwen goed?

Rusland heeft een leider nodig die zich daadkrachtig opstelt. Hoe kan ze haar man, Nicolaas II, ertoe bewegen ruggengraat te tonen. Binnen het gezin wordt het vijfde kind geboren, een zoon en troonopvolger. Aleksej is haar oogappel maar ook haar zorgenkind. Hij heeft hemofilie, dat in die tijd ongeneeslijk is. Geen Russische arts kan de tienjarige Aleksej helpen.
Biedt de charismatische gebedsgenezer Raspoetin wellicht uitkomst?

Marie-Thérèse ter Haar is docent en auteur en oprichter van de Rusland & Oost-Europa Academie. Zij studeerde Russisch en Ruslandkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Al in de communistische tijd verbleef ze veelvuldig in Rusland en ze maakte er ook het einde van de Koude Oorlog mee. Tegenwoordig is ze nog zo’n 5 maanden per jaar in Rusland en volgt de ontwikkelingen daar nog steeds op de voet. Zij is bij deze bijzondere voorstelling gekleed in een prachtig kostuum.

De bijeenkomst is in Ellen’s restaurant en begint om 20.00 uur; de zaal is open om 19.30 uur. Gratis voor leden van het Nut maar ook anderen zijn hartelijk welkom tegen betaling van 4 euro (incl. koffie/thee).

Het bericht De laatste Tsarina verscheen eerst op NUT Zelhem.

[lezing Wim Kroon] 
28 April is het Koningsdag en dat is een goede aanleiding om ons nog eens te verdiepen in onze vaderlandse geschiedenis en vooral de rol daarin van de Oranjes. En ook waarom in ons land een vorst niet gekroond maar ingehuldigd wordt. Wie beter dan Wim Kroon – oud-gids van paleis Het Loo – weet de interessante details en verhalen. Op de laatste Nutsavond van dit seizoen kleuren we oranje.

Tot 1795 waren wij nog een republiek toen de Fransen ons inlijfden maar na 1813 werd dat totaal anders. De Fransen beloofden ons weliswaar vrijheid, gelijkheid en broederschap maar dit bleek al gauw meer een leuze te zijn dan werkelijkheid. Na achttien lange jaren van bezetting waren de Nederlanders hun bewind meer dan ook beu en werd verlangend uitgekeken naar de komst van een Oranje.

Gehoopt werd dat hij (Willem Frederik) na de val van Napoleon Nederland weer haar glans en glorie zou teruggeven. De prins werd gevraagd de open plaats van zijn vader –stadhouder Willem V- in te nemen en in 1813 landde hij op het strand bij Scheveningen en werd begin 1814 ingehuldigd onder de titel 'soeverein vorst'. Op 21 september 1815 volgde zijn inhuldiging tot 'Koning der Nederlanden' en vanaf dat moment was ons land, samen met de Zuidelijke Nederlanden en Luxemburg, tot een koninkrijk verheven.

In de lezing van Wim Kroon zult u allerlei bijzonderheden horen over de elkaar opvolgende vorsten en vorstinnen. We kennen hem van zijn boeiende lezing vorig jaar over de reis st-Petersburg naar Moskou. Hij is gepensioneerd leraar geschiedenis en na zijn werkende leven is hij gevraagd als gids actief te zijn op Paleis Het Loo. Hij geeft daar onder meer lezingen voor de medewerkers binnen het paleis. Zijn liefde voor vaderlandse historie komt tot uiting in de boeken die hij erover schreef (bv Thuyss opt Loe, 1997/2000) . Hij verzorgt nog regelmatig boeiende lezingen, met vele anekdotes over het Huis Oranje-Nassau. Zijn presentaties gaan vergezeld van aantrekkelijk beeldmateriaal. Deze bijzondere lezing is toegankelijk voor iedereen en vindt plaats op 23 april aanstaande om 20.00 uur in Ellens restaurant (zaal is open om 19.30 uur). Toegang is gratis voor leden van ’t Nut maar ook anderen zijn hartelijk welkom tegen betaling van €4,- inclusief een kopje koffie of thee.

Het bericht Op weg naar de troon verscheen eerst op NUT Zelhem.