Wie aan kastelen denkt, denkt misschien eerder aan de Vecht, de Loire of de grote kastelen op de Veluwe dan aan de Oude IJssel. Toch lag juist langs deze rivier een opmerkelijke rij adellijke huizen. Sommige zijn nog altijd zichtbaar, andere verdwenen bijna volledig uit het landschap. Soms rest er niet meer dan een heuvel, een gracht, een muurfragment of een naam op een oude kaart.

Op maandag 15 juni vertelt mevr. dr. M. Diepeveen-Jansen voor NUT Zelhem over deze kastelen, buitenplaatsen en landgoederen langs de Oude IJssel. Zij schreef er het boek Kastelen, buitenplaatsen en landgoederen langs de Oude IJssel over. Daarin laat zij zien dat de rivier veel meer was dan een landschappelijke grens of een waterweg. De Oude IJssel was eeuwenlang ook een lijn van macht, bezit, strijd en bestuur.

Waarom juist hier?

Dat zoveel adellijke huizen juist hier lagen, was geen toeval. De rivier bood bescherming, voedde de grachten en vormde een verbinding met andere gebieden. Hogere rivierduinen en doorwaadbare plaatsen waren aantrekkelijke plekken om te bouwen. Wie daar een kasteel of versterkt huis bezat, zat letterlijk en figuurlijk op een strategische plaats.

Achter de huizen gaan verhalen schuil over adellijke families, erfenissen, oorlogen en wisselende machtsverhoudingen. Kasteel Wisch herinnert bijvoorbeeld aan de tijd van de bannerheren, waarin machtige geslachten een grote rol speelden in het bestuur van Gelre. Andere huizen verdwenen, werden verbouwd tot landhuis of buitenplaats, of leven alleen nog voort in archeologische sporen. Zo vertelt het landschap langs de Oude IJssel ook het verhaal van opkomst, verandering en verval.

Van kasteel naar buitenplaats

In haar lezing neemt Diepeveen-Jansen de bezoekers mee door die geschiedenis. Niet als een opsomming van kastelen, maar als een verhaal over een rivierlandschap waarin verdediging, status en wooncomfort elkaar door de eeuwen heen opvolgden. Daarbij komt ook de vraag aan bod wat er vandaag nog van dit erfgoed te zien is en hoe historische landgoederen voor de toekomst behouden kunnen blijven.

M. Diepeveen-Jansen, in het dagelijks leven Pol, studeerde geschiedenis en archeologie en promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Na haar pensionering werkte zij als vrijwilliger bij onder meer Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen en de Pallandt van Keppel Stichting. Op kasteel Keppel geeft zij nog altijd rondleidingen.

Praktische informatie
Zaal De Ploeg
Aanvang: 20:00 uur (zaal open 19:30 uur)
NUT-leden: gratis | niet-leden: €5
Maandag 15 juni 2026
Vooraf eten? Zie NUT - special van Jaimy

Het bericht Kastelen langs de Oude IJssel – Een verborgen kastelenlandschap verscheen eerst op NUT Zelhem.

Een jaar in het ijs Wat bezielt vier jonge studenten om vrijwillig een jaar lang te overwinteren op een van de meest afgelegen plekken op aarde? In 1968 vertrekken zij naar Edgeøya, een eiland in de Spitsbergen-archipel, om onderzoek te doen naar de ijsbeer. Veertien maanden lang leven zij in een zelfgebouwd basisstation, omringd door ijs, stilte en soms gevaarlijk dichtbij rondzwervende ijsberen.
Tijdens deze lezing neemt expeditielid Paul de Groot u mee naar die tijd. Hij vertelt over het dagelijks leven in extreme omstandigheden: maandenlange duisternis, stormen en strenge vorst. Maar ook over de vindingrijkheid die nodig was om te overleven.

Onderzoek naar ijsberen

De expeditie was niet alleen een avontuur, maar ook een wetenschappelijke onderneming. Door ijsberen te vangen, te verdoven en te merken, verzamelden de studenten gegevens over hun leefgebied en gedrag. Deze inzichten droegen bij aan het internationale beschermingsverdrag voor de ijsbeer in 1973 (Oslo). Naast ijsberenonderzoek werd ook gekeken naar rendieren en vogelkolonies. Tegelijk is het vooral een persoonlijk verhaal: vier jonge mensen die in isolatie op elkaar zijn aangewezen.

Leven op Kapp Lee

Het dagelijks leven speelde zich af rond een eenvoudige hut op de grens van strand en toendra. Hier werd gewerkt, gekookt en geleefd, terwijl buiten de wind gierde en ijsberen soms dichtbij kwamen.

Naast wetenschappelijk werk, kwam het bestaan neer op praktische overleving, zoals het hakken van ijs voor drinkwater en het voorkomen dat de hut in brand vloog door de constante noodzaak om te verwarmen

Het verhaal van Paul de Groot

Paul de Groot was destijds student bosbouw. Na de expeditie werkte hij als wetenschappelijk fotograaf en forensisch rechercheur, maar zijn band met het poolgebied bleef. Hij was jarenlang betrokken bij het Arctisch Weekend en keerde later terug naar Spitsbergen. Met zijn persoonlijke herinneringen brengt hij deze bijzondere expeditie opnieuw tot leven.

Praktische informatie

Datum: 18 mei
Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
Locatie: Jaimy’s Restaurant, zaal De Ploeg, Zelhem
Toegang: gratis voor leden / €5 voor niet-leden (incl. kopje koffie/thee)
Na afloop is er gelegenheid om na te praten met een drankje.

Combineer uw bezoek met het NUT-menu van de maand bij Jaimy’s. Een mooie manier om de avond ontspannen en smakelijk te beginnen. Reserveren wordt aanbevolen.

Het bericht IJsberen in de kou – de Spitsbergen-expeditie (1968–1969) verscheen eerst op NUT Zelhem.

Stel dat onze landbouw meer energie kost dan ze oplevert. Dat klinkt vreemd, maar volgens boer en onderzoeker Meino Smit is dat precies wat er aan de hand is. Waar landbouw ooit vooral energie voortbracht – voedsel uit zonlicht – is zij steeds afhankelijker geworden van fossiele brandstoffen, machines en grondstoffen van elders. Zoals hij zegt: “De opbrengst is veel minder gestegen dan we dachten.”

In zijn onderzoek laat Smit zien hoe groot die afhankelijkheid is. Niet alleen op het erf, maar ook daarbuiten: voor veevoer, kunstmest en machines wordt wereldwijd land en grondstof ingezet. Veel van die kosten blijven buiten beeld, terwijl ze wel degelijk invloed hebben op natuur, klimaat en gezondheid. “Boeren hebben geen verdienmodel meer, maar zijn een verdienmodel geworden.”

Volgens Smit lossen nieuwe technieken dit niet vanzelf op. Ze vragen immers opnieuw energie en grondstoffen. Daarom pleit hij voor een andere richting. Hoe zou landbouw er dan uit kunnen zien? Smit schetst een toekomst waarin de landbouw weer meer in balans komt met de omgeving: kleinschaliger, met meer mensen op het land en minder afhankelijk van fossiele energie. Voedsel wordt dichter bij huis geproduceerd en kringlopen worden gesloten. “Een rendabele, verantwoorde en plezierige manier van ondernemen is mijn doel.”

Dat vraagt ook iets van ons als consument: andere keuzes, minder vlees en meer seizoensgebonden voedsel. Tegelijk ontstaat een levendiger platteland, met meer boerenbedrijven en meer betrokkenheid bij hoe ons voedsel wordt geproduceerd.

Tijdens deze lezing neemt Meino Smit u mee in zijn onderzoek en zijn visie op de toekomst van de landbouw. Wat betekent dit voor Nederland – en voor ons dagelijks leven? “De toekomst van de landbouw ligt in onze eigen handen.”

Over de spreker
Dr. Meino Smit studeerde in Wageningen en werkte in bedrijfsleven en overheid voordat hij zelf boer werd. Vanuit die combinatie van praktijk en onderzoek ontwikkelde hij zijn visie op duurzame landbouw. Meer weten? Lees zijn proefschrift: De duurzaamheid van de Nederlandse Landbouw

Praktische informatie
Zaal De Ploeg
Aanvang: 20:00 uur (zaal open 19:30 uur)
NUT-leden: gratis | niet-leden: €5
Maandag 20 april

Het bericht Onze landbouw – kan dat duurzamer? verscheen eerst op NUT Zelhem.

Hoe herken je een dorp?
Is het de kerk in het midden en het café op de hoek. Of zijn het de mensen die elkaar nog groeten op straat? Schrijver en taalhistoricus Wim Daniëls onderzocht hoe het Nederlandse dorp in de afgelopen zeventig jaar is veranderd.  “Je kunt een plaats alleen een dorp noemen als de mensen die er wonen zeggen dat het een dorp is.” Hij omschrijft het als een plaats, met een bebouwde kom, die de ruimte heeft om klein te blijven en andere dorpen en de stad op afstand te houden.

Tijdens deze bijzondere extra NUT-avond, die we samen met de Readshop Zelhem organiseren op 13 april, vertelt Daniëls – met veel humor, herkenbare voorbeelden en historische kennis – over het dorpsleven van vroeger en nu. Wat verdween? Wat bleef? En wat zegt dat over Nederland als samenleving?

Een avond vol herkenning

In zijn lezing gaat Wim Daniëls in op tal van verschijnselen die voor veel luisteraars herkenbaar zullen zijn: het "ons-kent-ons"-gevoel, waarbij mensen elkaar groeten op straat, een praatje maken en bij elkaar "achterom" naar binnen gaan in plaats van bij de voordeur aan te bellen. Dat je elkaar kunt vertrouwen, zoals een winkelier die accepteert dat je een boodschap de volgende dag komt betalen. Hij laat zien dat veel dorpen ingrijpend veranderden sinds de jaren vijftig, maar ook dat ze niet verdwenen zijn: ze leven voort in een andere vorm.

Juist dat maakt deze avond interessant voor ons in Zelhem. De lezing zal ongetwijfeld herinneringen oproepen, maar nodigt ook uit om met nieuwe ogen te kijken naar ons dorp van nu.

Over Wim Daniëls

Wim Daniëls is schrijver, taalkundige en veelgevraagd spreker. Hij publiceerde een zeer groot aantal boeken (120+) over taal, geschiedenis en cultuur. Volgens Daniëls gaven juist de dorpsfiguren – mensen die iedereen kende en die het dorpsleven kleur gaven – vroeger een dorp zijn karakter. Is dat ook zo in Zelhem?

Praktische informatie

Maandag 13 april 2026
De Ploeg – Jaimy’s Restaurant, Zelhem [Ja, weer beschikbaar!]
Aanvang 20.00 uur
Inloop vanaf 19.30 uur
Einde circa 21.15 uur (zonder pauze)

Aanmelden is niet meer mogelijk - zaal is vol

Het bericht Het dorp van vroeger en nu verscheen eerst op NUT Zelhem.

Waarom vervangen we onze televisie, smartphone of wasmachine vaak al terwijl ze nog prima functioneren? En waarom denken we bij een klein defect zo snel: het is de reparatie niet meer waard?

In deze lezing staat de vraag centraal hoe we de voortijdige vervanging van consumenten elektronica kunnen voorkomen. Dat is een kernvraag binnen de circulaire economie: een manier van denken waarin producten zo lang mogelijk worden gebruikt, onderhouden, gerepareerd en hergebruikt, in plaats van snel vervangen en weggegooid.

Onder de titel ‘Nieuw is niet altijd beter’ laat Ruth Mugge zien hoe ons consumentengedrag daarbij een grote rol speelt. We leven in een tijd waarin apparaten vaak worden vervangen, niet omdat ze kapot zijn, maar omdat er een nieuwer model is of omdat we erop zijn uitgekeken. Dat heeft grote gevolgen voor het gebruik van grondstoffen en energie.

Mugge laat zien dat recycling weliswaar belangrijk is, maar dat de echte milieuwinst vooral zit in wat zij de ‘binnenste kringlopen’ noemt: langer gebruiken, onderhoud en reparatie. Daarbij gaat zij ook in op de psychologische kant van consumeren. Waarom voelt een apparaat na een paar jaar ‘op’, ook al doet het het nog goed? En hoe kunnen ontwerpers, fabrikanten én consumenten bijdragen aan een andere manier van omgaan met spullen?

Tot slot schetst zij een toekomstbeeld waarin producten weer zijn gemaakt om lang mee te gaan en waarin repareren vanzelfsprekend is. Een manier van denken die verrassend goed aansluit bij ervaringen die veel mensen nog kennen uit hun eigen leven.

Ruth Mugge is hoogleraar aan de TU Delft. Zij doet al jarenlang onderzoek naar hoe mensen omgaan met hun spullen: waarom we ze bewaren, repareren of juist te snel vervangen. In haar werk verbindt zij wetenschap met het dagelijks leven. Haar verhalen sluiten aan bij ervaringen die veel mensen herkennen – van de wasmachine die vroeger tientallen jaren meeging tot de vraag of repareren nog wel loont.

Een lezing die aanzet tot nadenken over duurzaamheid, consumptie en de waarde van wat we al hebben.

Praktische informatie
Datum: maandag 16 februari 2026
Aanvang: 20.00 uur (zaal open 19.30 uur)
Locatie: Theaterzaal De Brink
Toegang: gratis voor leden / niet-leden € 5 (incl. koffie of thee)

Het bericht Nieuw is niet altijd beter: consumeren in een circulaire economie verscheen eerst op NUT Zelhem.

We zetten wekelijks onze container aan de weg. Daarna verdwijnt het afval uit beeld – en uit gedachten. Maar wat gebeurt er eigenlijk nádat de vuilniswagen is langs geweest? Tijdens deze NUT-lezing krijg je een kijkje achter de schermen van de wereld van afval, hergebruik en recycling.

Op 19 januari neemt Koos van Dael ons mee in zijn verhaal. Hij werkt bij Circulus, het bedrijf dat voor negen gemeenten – waaronder Bronckhorst – het afval inzamelt en verwerkt voor ruim 470.000 inwoners.

Van afval naar grondstof

Circulus werkt vanuit een duidelijke overtuiging: “We laten de aarde beter achter.” Afval is daarbij geen eindpunt, maar het begin van iets nieuws. Door beter scheiden, slimme verwerking en hergebruik daalt het restafval per inwoner al jaren.

Koos van Dael laat zien wat er met ons afval gebeurt nadat het is ingezameld en waarom minder verbranden niet alleen beter is voor het milieu, maar ook kosten bespaart. Hij gaat in op de rol die inwoners zelf kunnen spelen bij het verminderen van restafval en laat zien hoe educatie en sociale werkgelegenheid daarbij een belangrijke plaats innemen. Met voorbeelden uit de praktijk – zowel grootschalig als lokaal – wordt duidelijk dat afvalscheiding loont en dat bewust omgaan met grondstoffen steeds meer vanzelfsprekend wordt.

Op weg naar een circulaire economie

Een belangrijk onderdeel van de lezing is de circulaire economie. Hoe kunnen materialen langer meegaan? Wat zijn de uitdagingen bij plastic, textiel en GFT-afval? En hoe ziet een toekomst eruit waarin afval misschien wel helemaal niet meer bestaat? De lezing biedt inzicht, maar zet ook aan tot nadenken over het eigen gedrag: wat kunnen we zelf anders doen?

 Datum: maandag 19 januari 2026
 Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
 Locatie: De Brink, Zelhem (ingang Industrieweg)
 Toegang: gratis voor leden / niet-leden € 5 (incl. koffie of thee)

Het bericht Waar blijft ons afval? Achter de schermen van de afvalverwerking verscheen eerst op NUT Zelhem.

Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk van Nederland. Velen van ons herinneren zich die dag nog goed. Op tv zagen we hoe prinses Beatrix en premier Arron elkaar de hand schudden. Maar wat weten we vijftig jaar later eigenlijk nog van het land waarmee Nederland eeuwenlang een hechte, soms ook pijnlijke band had? Veel NUT-leden hebben Suriname via buren, collega’s of familieleden leren kennen. René Westra (docent Veiligheid en Digitalisering aan de University of Applied Sciences in Paramaribo) gaat in op het dagelijks leven in het land waar we – ondanks alle nare gebeurtenissen in de afgelopen jaren, toch nog steeds een speciale band mee hebben.

Zaal De Ploeg is door brand beschadigd. Het plafond van de zaal moet geheel vervangen (inclusief de daar liggende airco-installaties e.d.). Jaimy verwacht dat de herstelwerkzaamheden wel zullen duren tot maart 2026. Gelukkig zijn restaurant en keuken redelijk gespaard gebleven. We wensen hen veel sterkte bij de werkzaamheden.

Het bericht NUT-lezing december afgelast verscheen eerst op NUT Zelhem.

Noorwegen en Zweden: voor velen zijn het droomlanden voor een zomervakantie of een cruise langs de fjorden. Prachtige natuur, frisse lucht, het Noorderlicht – beelden die meteen tot de verbeelding spreken. Maar achter die bekende clichés schuilt een wereld die veel dieper gaat. Scandinavië is een gebied vol tegenstellingen: van middernachtzon tot poolnacht, van eeuwenoude houten kerken tot moderne steden met een hoog levenspeil.

Sereen, stoer en verrassend

Tijdens deze NUT-avond nemen Jenny en Marius van Lienden ons mee naar dat veelzijdige noorden. Zij hebben al zo’n veertig jaar hun vakanties in Noorwegen en Zweden doorgebracht. Van het Zuiden tot aan de Noord kaap en niet alleen in de zomer maar ook in hartje winter. Over hun reizen en belevenissen hebben ze een prachtige reportage gemaakt. Niet alleen over het land en hun reis impressies, maar ook over de bevolking, de geschiedenis, de cultuur, de gebruiken en het dagelijks leven.

Hun presentatie combineert eigen reiservaringen met een verrassende blik op geschiedenis, religie en cultuur. Het wordt een avond vol beelden en verhalen die Scandinavië dichterbij brengen. U bent van harte welkom.

.

 Datum: maandag 17 november
 Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
 Locatie: De Ploeg, Jaimy’s restaurant, Zelhem [klik hier voor Jaimy's NUT-menu]
 Toegang: gratis voor leden / niet-leden € 5 (incl. koffie of thee)

Het bericht Scandinavië: Cultuur & Contrasten verscheen eerst op NUT Zelhem.

Zijn trappen lijken oneindig, water stroomt omhoog, en vissen veranderen ongemerkt in vogels — het zijn de intrigerende werelden van Maurits Cornelis Escher (1898–1972). Tijdens de komende ledenavond van het NUT Zelhem neemt John Nieuwerth u mee in het leven en werk van deze bijzondere kunstenaar, die met houtsneden en litho’s de wetten van ruimte, perspectief en wiskunde tartte.

Escher vond zijn vroege inspiratie in het Italiaanse landschap en de islamitische motieven van het Alhambra, maar pas rond zijn veertigste ontwikkelde hij zijn beroemde “onmogelijke” constructies: Klimmen en Dalen, Belvedere, Waterval – prenten die nog altijd fascineren door hun perfecte symmetrie en speelse oneindigheid.

Spreker John Nieuwerth (1944) was jarenlang werkzaam in het onderwijs en ontwikkelde later een passie voor kunstgeschiedenis. Hij verzorgde lezingen over onder andere Chagall, Klimt en de Jugendstil, en deelt nu zijn enthousiasme voor Eschers briljante verbeeldingskracht.

Datum: maandag 20 oktober
Tijd: 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
Locatie: De Ploeg, Jaimy’s restaurant, Zelhem [klik hier voor Jaimy's NUT-menu]
Toegang: gratis voor leden / niet-leden € 5 (incl. koffie of the)

Het bericht De onmogelijk wereld van Maurits Escher verscheen eerst op NUT Zelhem.

Op 15 september 2025 trapt Nut Zelhem het nieuwe seizoen af met een actueel en urgent thema: staan vrede en veiligheid na tachtig jaar vrijheid opnieuw op het spel?
Sinds Donald Trump in januari voor de tweede keer tot president van de Verenigde Staten is gekozen, is de wereldpolitiek in een stroomversnelling geraakt. De vriendschap met Europa is bekoeld, internationale organisaties als de NAVO en de VN staan onder druk en de band met Rusland krijgt een onverwachte wending. Tegelijkertijd woedt de oorlog in Oekraïne onverminderd voort en is de humanitaire ramp in Gaza een pijnlijke realiteit.

Dr. Laurien Crump, onderzoeker en buitenlandexpert aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, zal deze ontwikkelingen duiden. Zij stelt vragen die bij velen leven:

• Wat is er gebeurd met de “rules based order” die na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd?

• Waar blijven internationaal recht en mensenrechten?

• Meet Europa met twee maten in zijn reactie op Oekraïne en Gaza?

Laurien Crump neemt ons mee naar het geopolitieke kruispunt waarop Europa zich bevindt. Daarbij belicht ze de invloed van het huidige Trumptijdperk, de rol van internationale organisaties zoals de NAVO, en de vraag of vrede en veiligheid na tachtig jaar vrijheid nog wel vanzelfsprekend zijn.

Verwacht daarbij niet alleen grote lijnen, maar ook voorbeelden die dichtbij komen: van de vraag hoe sancties tegen Rusland uitwerken voor Europese economieën tot de impact van vluchtelingenstromen op de stabiliteit in Europa.

Laurien Crump heeft veel gepubliceerd over paneuropese diplomatie, de Koude Oorlog en internationale betrekkingen in de decennia daarna. Misschien herinnert u zich haar boeiende bijdrage over Oekraïne in de NUT-lezingencyclus van 2024.

Praktische informatie

De lezing vindt plaats in Zaal De Ploeg van Jaimy’s restaurant en begint om 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur). De toegang is gratis voor leden van Nut Zelhem, niet-leden betalen € 5,- (inclusief een kopje thee of koffie).

Het bericht Geopolitiek op een kruispunt verscheen eerst op NUT Zelhem.